bepanthol

İnsanlar neden sürekli şişmanlıyor?

Prof. Dr. Hüseyin Nazlıkul Homo sapiens mamutun arkasından koşarken tek bir endişeye sahipti: Uzun süre yaşayabilmek için nasıl daha fazla yağ depolarım? Bugün bilim insanları ve doktorlar tüm dünyada insan neslinin tükenmemesi için beslenmede yağ kullanımını nasıl azaltabileceklerini tartışıyorlar. Aşırı kilo Amerika’da her yıl 300 bin kişinin ölümüne yol açıyor. Federal Alman Sağlık Sigortası’na ise her yıl 30 milyar Euro’ya mal oluyor. Teknolojik gelişmeler sonucu hava ve sudan kalori oluşturulurken, hayat her geçen gün daha da zorlaşıyor. Bugün homo sapiens 100 yıl öncesine göre 11,5 kg daha ağırdır. 1960 yılından itibaren şişmanların sayısı tüm dünyada 2 katına çıkmış durumda. Her iki kişiden biri şişman ve uzmanlar bu tarz beslenme devam ederse 2250 yılına kadar tüm insanların olacağını tahmin ediyorlar.

Genlerimiz anlayışsızdır

Çok eski bir enerji tasarrufu kuralı bizleri hala etkilemektedir. Olabildiğince az hareket et, olabildiğince fazla ye. Ve bu hiçbir zaman bugünkü kadar kolay olmamıştır, çünkü fast food yiyecekler hızlı ve uygun şekilde doğrudan yağ hücrelerine girmektedir.

Yağ hücreleri açgözlü ve cimridir

Günlük yediğimiz sandviçler yağlı besinlerden oluşmaktadır. Yağ, sucuk, kızartma, çikolata, tart ve soslarda fazla miktarda bulunur; günde ortalama olarak 142 gr alırız ve en fazla yarısını eritebiliriz.

  • Şişmanların yarısı yüksek kan basıncından rahatsızlık duymaktadırlar.
  • 10 diyabetikten (Tip II) 8’i şişmandır. 8 yıl içinde 20 kilo alan bir kişi, diyabet riskini 12 katına çıkarmaktadır. Aynı zaman dilimi içinde zayıflamış olan bir kişi diyabet riskini %87 azaltmaktadır.
  • Şişmanlarda sıklıkla gece solunum durması anlamına gelen uyku apnesi mevcuttur. Kuvvetli horlamalarla nefes alma 2 dakikaya kadar durdurulabilir. Bu olay kalp üzerine baskı yapar. Gün içinde, direksiyon başında uyuklayanlar sıkça görülmektedir.
  • Şişmanlıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar: Yağ dönüşüm bozuklukları (yüksek kolesterol düzeyi), sterilite, ortopedik problemler ve pıhtılaşma bozukluğu.
  • Şişmanlık, artroz ve gut gibi ağrılı eklem değişikliklerini kolaylaştırmaktadır.
  • Şişman kadınlarda sıklıkla safra taşları oluşur.
  • Normal kilolularla şişmanlar kıyaslandığında, şişmanlarda kanser riski daha yüksektir.

Tembellik kaslara zarar verir

Hareketsizlik sonucu kaslar zayıflamaktadır. Onların yerini yağ dokuları doldurmaktadır. Bu nedenle kaloriler serbest şekilde yağ hücreleri içine yerleşir ve yağ hücrelerinin boyutu 200 kat artar.

Yağ hücrelerinin anahtarları yoktur

Besin maddelerinde yeterli yaşamsal maddeler olmasaydı daha yüksek yağ dönüşüm oranlarına sahip olurduk.

C vitamini yağların yakılmasını tetikler. B6 vitamini magnezyum, iyot, krom ve selenyum diyet mutfağında önemli bir yere sahiptir. Bu değerli maddelerin çok azı yiyeceklerimizde bulunur, bu maddelerin besin yoluyla  ve besin takviyesi olarak alınması gerekebilir. Bunların eksikliği halinde vücuda milyonlarca yağ hücresi dolar.

Her fazla kilo önemli etkiye sahiptir

Her Amerikalı müdür, yıl içinde aldığı fazla besinler için yıllık gelirlerinden 1000 dolar fazla harcamaktadır. “Göbek” yasağı sadece çalışma mekanıyla ilişkili değildir. Amerikalı öğrenciler arasında yapılan bir anket, öğrencilerin şişman bir kadınla evlenmektense zihinsel özürlü veya kör bir kadınla evlenmeyi tercih ettiklerini göstermiştir. Şişmanlar toplum tarafından acımasız şekilde hor görülüyor, toplumdan izole ediliyorlar ve daha da kötüsü kilodan kaynaklı birçok hastalık nedeniyle acı çekiyorlar.

Mucize ilaçlar yerine egzersiz

İnsanlar günümüzde geçmişe göre 600-800 kalori, yani bir öğün daha az yakıyorlar, fakat bu bir öğünden vazgeçmiyorlar. Asıl sorunlardan biri de insanların koltukta uzanıp çikolata, şekerleme yiyerek, bir yandan da mucize hapları yutarak hızla zayıflamak istemeleridir. Tüm reklam vaatlerine rağmen mucize hap diye bir şey yoktur. Ve gen laboratuvarlarında da sadece spekülasyonlar ortaya çıkar.

  • Amerikan Kalp Derneği BMI (Vücut Kitle İndeksi) 25’ten 28’e yükseldiğinde miyokard infarktüs riskinin %50’den %70’e çıktığını ileri sürmektedir.
  • Son olarak iyi bir haber: Sadece aşırı kilo erken ölüme neden olmaktadır. Alman araştırmacılar (Düsseldorf Üniversitesi). 6200 şişman kişiyi 14 yıl boyunca izlemişlerdir. İzleme sonucunda şu sonuca ulaşmıştır: 32’ye kadar BMI’da ölümlerde artma yoktur. Ve kişiler BMI değerleri 25-28 olduğunda en uzun yaşam süresine sahiptirler.
  • Artık ideal kilo hesaplanmamaktadır. Yukarıda sağ tarafta anlatıldığı gibi vücut kitle indeksinizi bulunuz.

BMI bunları belirtmektedir:

18,5: hafif kilo eksikliği

18,5-25: ideal

25-30 hafif şişmanlık

>31 aşırı şişmanlık

Kaç kilosunuz

Vücut ağırlığı için artık ideal kilo (boy-100-%10) hesaplanmamaktadır, çünkü bu durumda vücut yapısı dikkate alınmaz. Doktorlar günümüzde ideal ağırlığı vücut kitle indeksi (BMI/VKİ) ile tespit ediyorlar. BMI vücut ağırlığının boyun karesine oranını belirtmektedir.

BMI değeri 25’in üzerinde olanların tedavi almaları gerekir. Bu konuda ayrıntılı bilgiyi sağlıklı ve dengeli beslenme tedavisi bölümünde bulabilirsiniz.

Önerilen vücut yağ oranı

Normal basküller sadece kilonuzu gösterirler, formda veya yağlı olduğunu göstermezler. Bu nedenle vücut yağ oranını gösteren baskül önerilmektedir. Önemli: Kadınlarda vücut yağ oranı %12’nin altına düşmelidir, erkekler %7’lik korumaya ihtiyaç duyarlar. Aşağıda erkek ve kadınlardın değerlerini karşılaştırdığınızda şaşırmayın: Kadınlar doğal olarak erkeklerden %10 daha fazla yağ oranına sahiptirler.

Vücut-kitle indeksinizi hesaplayınız.

Sol tarafta yer alan skala üzerine, sağdaki skalada vücut ağırlığınız, soldaki skalada boyunuz yer alacak şekilde bir cetvel koyunuz. Cetvelin ortadaki skalada denk geldiği değer, kişisel BMI değerinizdir.

Veya yukarıda belirtilen formülle BMI değerinizi hesaplayınız. Örneğin boy 1,75, kilo 70 alındığında aşağıdaki BMI değeri saptanır:

          70

___________________   = 22,85

   (1,75 x 1,75)      

 Hangi risk tipindesiniz?

Karın bölgesindeki yağ tabakaları (yastıkçıklar) her zaman tehlikeli değildir. Tehlike bu yastıkçıkların nerede bulunduğuna bağlıdır. BMI’nın yanı sıra yağ dağılımı da – “Waist to Hip Ratio” (WHR) – rol oynamaktadır. Kadınlarda kalça ve üst baldır bölgesinde yağ tutulumu daha fazladır. Bu tip kilo almaya “armut tipi” şişmanlık denilmektedir. Bu tip kilo alımı kadınlarda daha sıktır. Bu, doğanın kadınları ve çocukları korumak amacıyla oluşturduğu bir depodur. Buna karşın erkeklerde “elma tipi” kilo alımı yaygındır. Erkekler enerjiyi karın bölgesinde depolarlar. Sağlığımız için tehlikeli olan şişmanlık elma tipidir. “Kötü” yağ, arteriyoskleroz, miyokard infarktüs ve inme için risk faktörüdür.

Formül:

                        Bel çevresi

WHR =     _______________________      

                        Kalça çevresi

Kadınlarda WHR ideal durumda <= 0,85, erkeklerde <1,0’dır. Kas yağdan daha ağırdır

Ne baskülün gösterdiği ağırlık ne de modern BMI formülü gerçek vücut durumu hakkında tam olarak bilgi vermez. Çünkü ince görünen bir kişi fazla kiloya sahip olabilir veya şişman olduğu düşünülen bir kişi optimal şekilde donatılmış olabilir.

Nedeni: Yağ kastan daha hafiftir

İnce uzun boylu bir kişide çok fazla yağ bulunabilir, kaslı bir kişi BMI’nin izin verdiği şekilde  daha ağır olabilir, fakat tamamen sağlıklıdır. Gerçek durum sonuçta vücudun yağ içeriğine bağlıdır.

Modern elektronik baskülde ekrana öncelikle yağ gelir. Bu rakam hücre direncinin tamamen zararsız düşük voltajlı akımıyla kaybolur ve yüzde olarak hesaplanan vücut yağ oranını tam olarak belirler.

Tembel ve zayıf olmaktansa formda ve şişman olmak

İyi haber: Dallas’ta ünlü Cooper Aerobik Araştırma Enstitüsü normal kilolu ve şişman 25 bin kişiyi incelemiş ve tüm şekiller ve büyüklüklerde sağlıklı vücutlar olduğunu, sadece kişilerin hareket etmesi gerektiğini saptamıştır. Zayıf ve hareketsiz olmaktansa şişman ve formda kalmak daha iyidir.

Kalori yaşam süresini kısaltmaktadır            

Kalori konusunda tutumlu davranan kişiler zaman sürelerini uzatırlar. Bunun yaşamı uzattığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde ölümsüzlüğe ulaşmak isteyen kişiler yıllardan beri 1500 kalorilik kısıtlanmış diyet uygulamakta ve her gün avuç dolusu vitamin hapı almaktadır.

100 yaşındakilerin sırrı

Bilim insanları kemirgenlere diyet uygulayarak 30 yaşındaki laboratuvar farelerinin yaşamlarını %50 uzatmışlardır. Devam eden sayısız çalışma aynı sonucu vermektedir: Besin kısıtlaması gençleşmeyi sağlamaktadır. Bunun açıklaması basittir: Vücuda ne kadar az kalori alınırsa o kadara z enerji dönüşümü olur ve madde dönüşümü sonucu o kadar az zararlı ürün açığa çıkar.

Prof. Dr. Rajindan Sohal, Dallas’ta primatlarla bu konuda uzun süreli bir deney yapmıştır. Prof. Dr. Sohal fareleri fazla fazla beslemiş, şişman olan fareler hızla yaşlanmıştır. Sohal’in tezi: Vücuttaki besinlerin işlenmesinde yanıcı madde olarak kullanılan oksijen yüksek dozlarda zehirlidir ve yaşlanmaya neden olmaktadır. İnsan veya maymun ne kadar fazla besin alırsa, hücrelerde o kadar fazla oksijen yanar ve o oranda yaşlanma oluşur.

Sohal, teorisini 75 maymun üzerinde test etmiş ve diyetin maymunları formda tuttuğunu saptamıştır. Sadece şişman primatlarda diyabet ve artrit ortaya çıkmıştır.

Çok fazla yemek yaşlanmaya neden olur

Aynı teori insanlara da uyarlanabilir mi? Şüphesiz: 100 yaşındaki kişilerde yapılan çalışmalar, çoğunun çok zayıf olduğunu, fiziksel ve zihinsel olarak aktif olduğunu ve az kalori aldıklarını göstermiştir.

Genellikle kızartmalar Pazar günleri, meyve, sebze ve tahıllar tüm hafta boyunca yenmektedir.

Çinliler üç bin yıldan beri “akşam yemeğinin düşman olduğunu” bilmektedirler. Bu nedenle “anti aging” uzmanları hastalarının diyetlerinde akşam yemeğini kaldırmaktadırlar. Bu, kişileri eğlence ve keyiften mahrum bırakmaktadır. Çünkü akşam yemeği –mum ışığı ve romantik müzik veya çocuk sesleri arasında olması gark etmez- yaşamı daha keyifli hale getirmektedir.

Bu nedenle kişiler yağ oranını yarıya indirmeyi tercih etmektedirler. Kendinizi sıkıntıya sokmaksızın kalorilerden kaçının ve bunu tüm gün uygulayın.

Yaşlanmayı geciktirmek için önemli tavsiyeler

  • Sağlıklı ve dengeli beslenin.
  • Fazla kilodan kaçının ve ideal kilonuzu koruyun.
  • Her gün olmasa bile haftada en az iki üç kez bir saat kadar tempolu yürüyün.
  • Bedensel aktiviteyi günlük yaşamımızın bir parçası yapın.
  • Stresten uzak durun.
  • Sigara ve alkol kollanmayın.
  • Çevre kirliliğinden uzak durmaya çalışın.
  • Düzenli uyku uyuyun.
  • Geç saatlerde yemek yemeyin.ük ağırlıklarla kas çalışmaları yapın.

Kaynak: Prof. Dr. Hüseyin Nazlıkul, Hayatı Keşfet, AntiAging Yaşam Kılavuzu, Alfa Yayınları, İstanbul, 2013

Araç çubuğuna atla